Bazı ilişkilerde tartışmalar değişse bile yaşanan duygular ve tepkiler birbirine benzer. Bir kişi kendisini sürekli anlaşılmamış hissederken diğeri eleştirildiğini düşünebilir. Bazen yakınlık ihtiyacı ile uzaklaşma isteği arasında gidip gelen bir…
Bazı ilişkilerde tartışmalar değişse bile yaşanan duygular ve tepkiler birbirine benzer. Bir kişi kendisini sürekli anlaşılmamış hissederken diğeri eleştirildiğini düşünebilir. Bazen yakınlık ihtiyacı ile uzaklaşma isteği arasında gidip gelen bir ilişki döngüsü ortaya çıkabilir. Uzman Klinik Psikolog Mustafa Mert Mutlu, ilişkilerde tekrar eden sorunların olası psikolojik nedenlerini ve bu döngülerin nasıl anlaşılabileceğini ele alıyor.
Bir ilişkide yaşanan güçlükleri yalnızca partnerlerin kişilik özellikleriyle açıklamak yeterli olmayabilir. İlişki içinde oluşan iletişim biçimleri, karşılıklı beklentiler, geçmiş deneyimler ve çatışma sırasında verilen tepkiler de belirleyicidir.
Örneğin, anlaşılmadığını düşünen bir kişi kendisini ifade edebilmek için sesini yükseltebilir veya daha fazla açıklama yapmaya çalışabilir. Partneri ise bu davranışı baskı olarak algılayıp konuşmayı sonlandırabilir. Bir tarafın daha çok yaklaşması diğer tarafın uzaklaşmasına, uzaklaşma da ilk tarafın daha yoğun tepki vermesine neden olabilir.
Bu tür karşılıklı etkileşimler zamanla tekrarlayan bir döngüye dönüşebilir. Sorun yalnızca kimin haklı olduğu değil, iki tarafın tepkilerinin birlikte nasıl bir sonuç ürettiğidir.
İnsanlar yakın ilişkilerinde güven, kabul görme, değerli hissetme ve duygusal yakınlık gibi ihtiyaçlarını karşılamaya çalışır. Bu ihtiyaçların geçmişte nasıl karşılandığı, kişinin ilişkilerden ne beklediğini etkileyebilir.
Şema terapi yaklaşımında kişinin kendisi ve diğer insanlarla ilgili geliştirdiği kalıcı inanç örüntüleri ele alınır. Örneğin, değersiz olduğunu düşünen biri partnerinin küçük bir eleştirisini reddedilme işareti olarak yorumlayabilir. Terk edilmekten korkan biri sık sık güvence arayabilir; duygusal yakınlıktan çekinen bir kişi ise ilişki derinleştikçe mesafe koyabilir.
Bunlar herkes için geçerli, değişmez özellikler değildir. Aynı davranış farklı kişilerde farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle bir ilişki sorununu yalnızca bağlanma biçimiyle açıklamak veya kişilere uzaktan psikolojik etiketler koymak doğru değildir.
Çatışmaların önemli bir bölümü, tarafların yalnızca olayın kendisine değil, olayın kendileri için ne anlama geldiğine de tepki vermesiyle büyüyebilir.
Bir partnerin planlanan bir buluşmayı iptal etmesi, diğerinde “Benimle vakit geçirmek istemiyor” düşüncesini doğurabilir. Bu düşünce kırgınlık veya öfkeyi tetikleyebilir. Kişi tepkisini sert biçimde ifade ettiğinde partneri kendisini suçlanmış hissedebilir ve savunmaya geçebilir. Böylece başlangıçtaki hayal kırıklığı, iki tarafın da anlaşılmadığını düşündüğü bir tartışmaya dönüşebilir.
Bu döngüyü anlamak için üç noktaya bakılabilir: olayın kendisi, olayın kişide uyandırdığı anlam ve kişinin buna karşı verdiği tepki. Bu ayrım, karşı tarafı suçlamadan kendi duygusal deneyimini ifade etmeyi kolaylaştırabilir.
İlk olarak, tartışma sırasında otomatik tepkileri fark etmek önemlidir. Kişi kendisini savunmaya, karşı tarafı suçlamaya veya iletişimi tamamen kesmeye yöneldiğinde kısa bir ara vermek ve sakinleştikten sonra konuşmaya dönmek yardımcı olabilir.
İkinci olarak, suçlayıcı genellemeler yerine somut olay ve duygular üzerinden konuşmak gerekir. “Sen beni hiçbir zaman anlamıyorsun” demek yerine “Konuşurken sözüm kesildiğinde kendimi anlaşılmamış hissediyorum” ifadesi, yaşanan deneyimi daha açık biçimde anlatabilir.
Üçüncü olarak, partnerin davranışına yüklenen anlamı kesin gerçek olarak kabul etmeden önce alternatif açıklamaları değerlendirmek önemlidir. Bir kişinin sessiz kalması mutlaka sevgisiz olduğu anlamına gelmez; ancak sessizliğin ilişkide yarattığı etkiyi konuşmak yine de gereklidir.
Sağlıklı iletişim, bütün anlaşmazlıkların ortadan kalkması demek değildir. Temel hedef, anlaşmazlıkları iki tarafın da duyulabildiği ve sınırlarına saygı gösterildiği biçimde ele alabilmektir.
Aynı tartışmalar tekrar tekrar yaşanıyorsa, iletişim giderek zorlaşıyorsa veya taraflardan biri ya da her ikisi ilişkide kendisini sürekli yalnız ve anlaşılmamış hissediyorsa profesyonel destek değerlendirilebilir.
Çift terapisi sürecinde iletişim örüntüleri, çatışmaların altında yatan ihtiyaçlar ve karşılıklı beklentiler ele alınabilir. Amaç yalnızca tartışmayı sona erdirmek değil, çiftin sorunları birlikte ele alabilmesine yardımcı olmaktır. Bununla birlikte, ilişkide şiddet, tehdit veya güvenlik riski varsa öncelik güvenliğin sağlanmasıdır; çift terapisi her durumda uygun olmayabilir.
İlişkilerde tekrarlayan sorunları fark etmek, geçmişi suçlamak veya bütün sorumluluğu tek bir kişiye yüklemek anlamına gelmez. Kişinin kendi tepkilerini tanıması, ihtiyaçlarını daha açık ifade etmesi ve karşılıklı etkileşimleri anlaması değişim için önemli bir başlangıç olabilir.
Uzman Klinik Psikolog Mustafa Mert Mutlu, Doğu Akdeniz Üniversitesi’nde psikoloji lisans eğitimini burslu olarak tamamlamış ve onur derecesiyle mezun olmuştur. Ankara Üniversitesi’nde disiplinlerarası aile danışmanlığı, Atılım Üniversitesi’nde klinik psikoloji alanında yüksek lisans eğitimi almıştır. Bilişsel davranışçı terapi, şema terapi ve EMDR başta olmak üzere çeşitli psikoterapi eğitimlerine sahiptir. mono Psikoloji ve Aile Danışma Merkezi’nin kurucularından olan Mutlu, Ankara’da yüz yüze ve çevrim içi psikoterapi hizmeti sunmaktadır.
